I. Na podstawie Rozporządzenie Ministra Edukacji
Narodowej i Sportu z dnia
8 listopada 2001 roku w sprawie warunków i
sposobu organizowania przez publiczne
przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i
turystyki (Dz. U. Nr 135, poz. 1516) dyrektor
szkoły/placówki opracowuje zasady regulujące
organizację szkolnych wycieczek/imprez, z
uwzględnieniem poniższych aktów prawnych:
1. Ustawa z dnia 18 stycznia 1996 roku o
kulturze fizycznej (t.j. Dz. U z 2001 r., Nr 81,
poz.889 ze zmianami).
2. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 roku - Prawo o
ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz.
908 ze zmianami).
3. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 maja
1997 roku w sprawie warunków bezpieczeństwa osób
przebywających w górach, pływających, kąpiących
się
i uprawiających sporty wodne ( Dz. U. z 1997 r.,
Nr 57, poz.358).
4. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i
Sportu z dnia z dnia 31 grudnia 2002 roku w
sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i
niepublicznych szkołach
i placówkach ( Dz. U. z 2002 r., Nr 6, poz. 69)
II.
Działalność w zakresie krajoznawstwa i
turystyki obejmuje następujące formy:
a) wycieczki przedmiotowe (także wyjazdowe
imprezy sportowe),
b) wycieczki krajoznawczo – turystyczne (jedno,
dwu lub trzydniowe),
c) wycieczki turystyki kwalifikowanej i obozy
wędrowne,
d) imprezy krajoznawczo – turystyczne (biwaki,
konkursy, turnieje, złazy, rajdy, spływy,
zloty),
e) wycieczki zagraniczne
III. W dokumentacji
wycieczki/imprezy winny znaleźć się:
· karta wycieczki lub imprezy (wzór stanowi
załącznik do przedmiotowego rozporządzenia z
dnia 8 listopada 2001 roku) - wymóg dotyczący
karty wycieczki lub imprezy zatwierdzanej przez
dyrektora szkoły dotyczy wszystkich form
wycieczek
i imprez (tak krajowych, jak i zagranicznych),
· zgody rodziców /prawnych opiekunów na
uczestnictwo w wycieczce/imprezie
niepełnoletnich uczniów,
· regulamin danej wycieczki/imprezy,
· program i harmonogram wycieczki/imprezy,
· zadania opiekuna danej wycieczki/imprezy,
· po zakończeniu wycieczki/imprezy –
podsumowanie, ocena stopnia realizacji programu
wycieczki, rozliczenie finansowe,
· w przypadku wyjazdów zagranicznych dyrektor
winien zgłosić właściwym organom organizację
wyjazdu zagranicznego i w karcie wycieczki
uzyskać adnotację: organu prowadzącego szkołę i
organu sprawującego nadzór pedagogiczny
(kuratorium oświaty).
· dokumentacja wycieczki zagranicznej powinna
zawierać również Listę Podróżujących dla
Wycieczek w Unii Europejskiej, która stanowi
załącznik do Rozporządzenia Ministra Spraw
Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 września
2005 r. (Dz. U. 188 poz.1582) oraz potwierdzenie
ubezpieczenia uczestników (od następstw
nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia za
granicą) tzn. wskazywać nazwę firmy
ubezpieczającej i numer polisy (lub kserokopię
polisy).
IV. Zagadnienia, które należy uwzględnić przy
opracowaniu zasad organizacji wycieczek/imprez
szkolnych:
1. Udział uczniów niepełnoletnich w wycieczkach
i imprezach wymaga pisemnej zgody rodziców albo
opiekunów prawnych.
2. Dla zapewnienia prawidłowej opieki nad
uczniami biorącymi udział w wycieczce lub innej
imprezie dyrektor szkoły wyznacza kierownika
oraz opiekunów, których liczba uzależniona jest
od wieku i liczby uczestników, miejsca wycieczki
lub imprezy i rodzaju środka lokomocji. Przy
ustalaniu liczby opiekunów należy uwzględniać
również ich doświadczenie i umiejętności
pedagogiczne, stopień zdyscyplinowania i
samodzielności grupy uczniów, sposób
zorganizowania wycieczki, itp.
W przypadku nie uwzględnienia przez kierownika
wycieczki/imprezy wyżej wymienionych aspektów
dyrektor szkoły może odmówić udzielenia zgody na
przeprowadzenie wycieczki.
3. Kierownikiem wycieczki turystyczno –
krajoznawczej może być nauczyciel, pełnoletni
instruktor organizacji harcerskiej, a po
uzyskaniu zgody dyrektora – inna pełnoletnia
osoba, która ukończyła kurs kierowników
wycieczek szkolnych lub posiadająca uprawnienia
przewodnika turystycznego, pilota wycieczek,
przodownika lub instruktora turystyki
kwalifikowanej.
4. Kierownikiem wycieczki turystyki
kwalifikowanej może być nauczyciel z
uprawnieniami przewodnika turystycznego, pilota
wycieczek, przodownika lub instruktora turystyki
kwalifikowanej, bądź osoba posiadająca stopień
trenera, instruktora w odpowiedniej dyscyplinie
sportu.
5. Kierownik i opiekunowie są odpowiedzialni za
stworzenie warunków zapewniających
bezpieczeństwo wszystkim uczestnikom wycieczki
lub imprezy, sprawując ciągły nadzór nad pełnym
przestrzeganiem przez wszystkich uczestników
wycieczki obowiązujących zasad bezpieczeństwa.
Odpowiedzialność ta spoczywa również na
kierowniku i opiekunach
w przypadku korzystania z kadry pedagogicznej
Domów Wczasów Dziecięcych.
Jest to równoznaczne z obecnością opiekunów na
zajęciach organizowanych przez pracowników DWD.
6. Kierownicy i opiekunowie wycieczek szkolnych
i innych imprez turystyczno – krajoznawczych
zobowiązani są do ścisłego przestrzegania
przepisów przeciwpożarowych, sanitarno –
epidemiologicznych oraz zasad korzystania z dróg
publicznych i szlaków turystycznych, a także
przestrzegania innych szczegółowych regulaminów
oraz zarządzeń wykonawczych władz oświatowych,
administracyjnych i samorządowych.
Wszyscy uczestnicy wycieczek i imprez
turystyczno – krajoznawczych zobowiązani są do
bezwzględnego przestrzegania bezpieczeństwa i
zasad szczególnej ostrożności oraz wykonywania
wszystkich poleceń kierownika i opiekuna.
7. Kierownicy i opiekunowie muszą posiadać
umiejętność udzielania pierwszej pomocy.
Troska o bezpieczeństwo uczestników wycieczki
lub dowolnej imprezy turystyczno – krajoznawczej
jest jednym z podstawowych obowiązków kadry
wychowawczo-opiekuńczej. Kadrę obowiązuje pełna
znajomość przepisów, zachowanie pełnych warunków
bezpieczeństwa dla uczestników oraz ścisłe ich
przestrzeganie i egzekwowanie. Kierownik
i opiekunowie wycieczki lub imprezy są
zobowiązani możliwie jak najprędzej zapewnić
fachową pomoc lekarską w przypadku zaistnienia
wypadku lub choroby uczestnika wycieczki lub
imprezy poprzez wezwanie lekarza.
9. Zalecane normy bezpieczeństwa.
a. Wycieczka autokarowa:
liczebność grupy - 1 opiekun na 15 uczniów (nie
licząc kierowcy
i pilota/przewodnika); i dostosowana do
możliwości technicznych autokaru/liczby miejsc;
miejsca przy drzwiach zajmują osoby dorosłe
(opiekunowie);
przejścia w autokarze muszą być wolne, nie mogą
znajdować się tam dodatkowe miejsca do
siedzenia;
autokar musi być oznakowany – tablica „przewóz
dzieci”;
kierowca powinien posiadać świadectwo
kwalifikacyjne kierowcy zawodowego oraz
potwierdzenie sprawności technicznej autokaru -
ważny przez 6 miesięcy;
maksymalny czas jazdy jednego kierowcy bez
przerwy - 4 godziny 30 minut, czas przerwy w
jeździe – zalecane 45 minut;
postoje mogą odbywać się tylko w miejscach do
tego wyznaczonych,
tj. na oznakowanych parkingach;
po każdej przerwie w podróży należy sprawdzić
stan liczebny dzieci;
obowiązkiem opiekunów jest dopilnowanie dzieci w
czasie jazdy (uczniowie nie mogą chodzić po
autokarze, siedzieć tyłem, na oparciu, wyrzucać
śmieci przez okno, itd.);
b. Wycieczka piesza:
w czasie marszu jeden opiekun prowadzi grupę,
drugi idzie na końcu,
uczestnicy powinni posiadać ubiór (szczególnie
buty) odpowiedni do miejsca
i warunków atmosferycznych;
w mieście należy poruszać się po chodnikach, a
poza miastem - lewą stroną drogi, pojedynczo,
ustępując z drogi nadjeżdżającym pojazdom;
w lesie należy poruszać się po znakowanych
szlakach turystycznych (na terenie parków
narodowych lub krajobrazowych - wyłącznie) lub
wyznaczonych ścieżkach;
opiekun powinien posiadać mapę (wskazana jest
znajomość terenu);
przed wyruszeniem sprzed szkoły uczestnicy
powinni być poinformowani
o zasadach poruszania się po drogach i po lesie;
c. Wycieczka w góry:
wyruszając w góry należy dokładnie zaplanować
trasę, uwzględniając wiek, a także płeć
uczestników - dla młodzieży w wieku 13-14 lat
nie powinna przekraczać 12-13 km, tj. 4-5 godz.
marszu wraz z odpoczynkami. Dla młodzieży
starszej długość trasy może ulec wydłużeniu;
na wędrówkę należy wyruszać wcześnie rano, aby
przed zmrokiem dojść do miejsca noclegu;
liczebność grupy - 1 opiekun na 10 uczestników;
uczestnicy powinni posiadać odpowiedni ubiór -
buty sznurowane, kurtka (ze względu na zmienność
pogody w górach oraz spadek temperatury wraz ze
wzrostem wysokości). Ekwipunek należy zabrać w
plecaku;
wszyscy uczestnicy wycieczki powinni poruszać
się wyłącznie po oznakowanych szlakach
turystycznych, w ten sposób, że na początku (za
przewodnikiem) ustawione są osoby słabsze
kondycyjnie, a na końcu osoby najsilniejsze;
kolumnę otwiera i zamyka osoba dorosła;
na terenach powyżej 1000 m n.p.m. wycieczkę
prowadzi wyłącznie przewodnik górski lub
przodownik turystyki górskiej;
na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego
wycieczki prowadzą wyłącznie upoważnieni
przewodnicy tatrzańscy;
d. Wycieczka rowerowa:
liczebność - 2 opiekunów na grupę 10-13 uczniów
(zgodnie z prawem o ruchu drogowym w kolumnie
rowerów nie może jechać więcej niż 15 osób);
w przypadku kilku grup odstępy między nimi
powinny wynosić co najmniej
200 metrów;
wszyscy uczniowie muszą posiadać kartę rowerową;
prowadzący wycieczkę powinien jechać na
początku, za nim najsłabsi w grupie, następnie
pozostali uczniowie, drugi opiekun na końcu
grupy;
tempo jazdy powinno być dostosowane do
możliwości najsłabszego uczestnika;
odstępy pomiędzy jadącymi do 5 m;
uczestnicy wycieczki powinni jechać jeden za
drugim (nie wolno jechać obok siebie), jak
najbliżej prawej krawędzi drogi, zgodnie z
przepisami ruchu drogowego;
opiekun wycieczki winien posiadać apteczkę
pierwszej pomocy oraz narzędzia do ewentualnej
naprawy rowerów, także zapasowe dętki i wentyle
oraz pompkę;
uczestnicy powinni posiadać ubiór odpowiedni do
jazdy oraz kask ochronny na głowę;
z boku tylnego bagażnika (z lewej strony)
powinno być przymocowane tzw. ramię
bezpieczeństwa ze światłem odblaskowym na końcu.
e. Wycieczka turystyki kwalifikowanej:
· opiekę nad grupą 10 uczniów sprawuje 1
opiekun,
· w szczególnych okolicznościach należy
zwiększyć liczbę opiekunów.
· na szlakach górskich pod nadzorem 1 opiekuna
może być maksymalnie 5 uczestników.
10. Zalecenia i przeciwwskazania dla uczestników
wycieczek i imprez:
· w wycieczkach turystyczno – krajoznawczych nie
mogą brać udziału uczniowie,
w stosunku do których istnieją przeciwwskazania
lekarskie,
· opiekun wycieczki lub imprezy jest obowiązany
sprawdzać stan liczbowy uczestników przed
wyruszeniem z każdego miejsca pobytu, w czasie
zwiedzania, przejazdu oraz po przybyciu do
punktu docelowego,
· zabrania się prowadzenia wycieczek z młodzieżą
podczas burzy, śnieżycy, gołoledzi,
· zabrania się urządzania wycieczek górskich bez
udziału wykwalifikowanego przewodnika górskiego,
· zabrania się uczestnikom dotykania przedmiotów
mających połączenie z liniami wysokich napięć,
manipulowania niewypałami, spożywania różnego
rodzaju owoców, co do których nie ma pewności,
że są jadalne,
· przed wyruszeniem na wycieczkę należy
zaopatrzyć się w dobrze wyposażoną apteczkę,
· przed wyjazdem na wycieczkę opiekunowie są
zobowiązani do zaznajomienia uczestników z
zasadami bezpieczeństwa na jezdniach, drogach, w
autokarze, statku wycieczkowym, na peronach
kolejowych (przejazdy PKP), na szlakach
turystycznych
i górskich – szczególnie o niewyprzedzaniu
przewodnika, oddalaniu się lub opóźnianiu
marszu,
· po przybyciu na miejsce noclegowe należy
dokładnie zapoznać się z rozmieszczeniem dróg
ewakuacyjnych, pomieszczeniami sanitarno –
higienicznymi.
· kierownik i opiekunowie powinni zdecydowanie
eliminować próby zakłócania ciszy i snu uczniów
oraz dopilnować, aby nikt nie wychodził z
miejsca noclegowego, zwrócić szczególną uwagę na
respektowanie bezwzględnego zakazu palenia
tytoniu, spożywania pod jakąkolwiek postacią
alkoholu i zażywania narkotyków lub innych
niedozwolonych używek,
· w przypadku nieszczęśliwego wypadku należy
niezwłocznie udzielić pomocy wszystkim jej
potrzebującym, niezwłocznie powiadomić właściwe
służby medyczne (obowiązkiem uczestników
wycieczki jest nieść pomoc na szlaku wszystkim
jej potrzebującym). Zawiadomić rodzinę i
dyrektora szkoły.
opracowanie: K. Juzwenko-Jager, J. Mil
ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 6 maja 1997
r.
w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa
osób przebywających w górach, pływających,
kąpiących się i uprawniających sporty wodne.
Dz.U.97.57.358
